WWW.MIDDENEUROPA.NL

 

 Oostzeekust en Mazoerië

Eenzaamheid voor rustzoekers

                                       

De Poolse Oostzeekust en Mazoerië

De noordgrens van Polen wordt gevormd door de Oostzee – van Swinoujscie op het eiland Usedom, dat voor de helft bij Duitsland hoort, tot de Wislaschoorwal (Mierzeja Wislana), waarvan de noordelijke helft al bij Rusland hoort. Over 524 kilometer strekt zich een fijn, wit zandstrand uit, dat heel geleidelijk in het water afloopt en af en toe wordt onderbroken door steile rotsen, die meer dan 100 meter boven de zeespiegel uitsteken.

 

Meteen achter de kust beginnen de zachtglooiende moreneheuvels uit de laatste IJstijd, met daartussen duizenden meren, van Szczecin in het westen tot Suwalki in het oosten. Nergens anders in Polen zijn er zoveel met elkaar in verband staande bosgebieden, zoals de oerbossen bij Ruciane Nida, bij Suwalki en ten zuiden van Bialystok. Het noordoosten – zoals Nationaal Park Biebrzanski met zijn unieke, ongerepte landschap – kent een buitengewoon grote verscheidenheid aan dier- en plantensoorten – alleen al omstreeks zestig procent van alle broedvogelsoorten die in Europa voorkomen, is ook hier te vinden.

 

Deze landstreek kent een zware en gecompliceerde historie. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog maken de gebieden die voorheen in Noordoost-Duitsland lagen, deel uit van Polen. De provincie Poznan en grote delen van West-Pruisen werden al in 1918 aan Polen


toegewezen, en in 1945 volgden Pommeren (met Szczecin), de rest van West-Pruisen met daarbij Danzig (Gdánsk) en het zuiden van Oost-Pruisen (met daarbij Olsztyn). Dit als straf voor de misdaden van het Duitse nazi-regime.

 

De voor dit gebied zo karakteristieke bakstenen gebouwen, die in de 13e tot de 15e eeuw werden neergezet door de ridders van de Duitse orde, wekken nog vaak negatieve associaties bij de Polen. Ze beschouwen de Duitse ridders, die de schrijver Henryk Sienkewicz in een roman beschreef als veroveringszuchtig en onbarmhartig, als de voorgangers van de Pruisen, die weinig beminde westerburen die Polen in 1772 hebben verdeeld en het land tot 1918 van de landkaart hebben gehouden.

 

Het noorden van Polen kent echter ook streken van een geheel ander karakter. In het dorp Bohoniki en in Sokolka, ongeveer veertig kilometer ten noordoosten van Bialystok, getuigen een houten moskee, islamitische riten en een streekmuseum ook nu nog van de aanhangers van het islamitische geloof die hier vanaf de 17e eeuw hebben gewoond. In Tykocin daarentegen, zo’n twintig kilometer ten noordwesten van Bialystok, herinnert een imposante gerestaureerde synagoge uit de 17e eeuw aan de grote Joodse gemeenschap die hier en in andere plaatsen in Oost-Polen leefde tot aan de massale vernietiging door de nazi’s.

 

Gdánsk (Danzig)

In de zomer van 1980 dwongen stakende arbeiders op de Leninwerf de stichting af van de onafhankelijke vakbond Solidarnosc. Er was al eerder een opstand geweest, in 1970, die bloedig was neergeslagen. Nu echter, tien jaar later, had de staking succes. Er werd een proces in gang gezet dat eindigde met de val van de communistische overheersing in het Oostblok. Een veertig meter hoog monument herinnert aan de slachtoffers van die eerste staking. Het is altijd gehuld in bloemen. U vindt het bij de hoofdingang van de werf van Gdánsk. Er is een permanente tentoonstelling over Solidarnosc te zien op de werf.

 

De haven- en handelsstad Gdánsk (390.000 inwoners) is duizend jaar oud. In 1309 werd de stad ingenomen door de ridders van de Duitse Orde, maar al in 1454 sloot de inmiddels vrije stad zich aan bij Polen en de stad steunde Polen ook tijdens de Noordse Oorlogen, hoewel de bewoners protestants waren. Na de deling van Polen in 1793 viel Gdánsk onder Pruisen en daarna onder het Duitse Rijk. Bij het verdrag van Versailles van 1920 werd de stad uitgeroepen tot vrijstad. Met de schoten op Westerplatte begon op 1 september 1939 de Tweede Wereldoorlog – aan het eind van de oorlog was negentig procent van de binnenstad verwoest. Er werd echter een wonder van stadsherstel verricht: 650 objecten werden wederopgebouwd, en aangezien talrijke gevels ui de 19e eeuw volgens ouder ontwerp werden ‘verbeterd,’ kunt u vandaag de dag het Danzig ervaren van de filosoof Arthur Schopenhauer, die hier in 1788 werd geboren.

 






 

 


Mazoerië en Warmië

Na de Tweede Wereldoorlog werd de oude Pruisische provincie Oost-Pruisen opgedeeld: het noordelijke deel – met Königsberg, het huidige Kaliningrad – viel toe aan de Sovjet-Unie, de rest aan Polen. Dit laatste bestond uit twee historische streken: Mazoerië was het zuidelijke Oost-Pruisen met Sensburg (Mragowo) en Lötzen (Gizycko), waar de inwoners een Pools dialect spraken, maar het protestantse geloof aanhingen. Warmië omvatte het midden van Oost-Pruisen, meer naar het westen gelegen, met als centrum Allenstein (Olsztyn), waar de inwoners Duits spraken, maar katholiek waren. In Polen zijn de aanduidingen Warmië en Mazoerië behouden gebleven, al wonen er in beide streken vrijwel alleen nog katholieke Polen.

 

Olsztyn

Het centrum van de stad kunt u niet missen: Hoog boven de rivier de Lyna verheft zich de machtige Ordeburcht met zijn ronde toren. Het voormalige Allenstein, de hoofdstad van Mazoerië en Warmië, is in 1348 voor het eerst in een oorkonde vermeld. De stad is één van de weinige in Oost-Pruisen waarvan het inwonertal na 1945 gestegen is, tot 170.000. Sinds de Tweede


Wereldoorlog hebben zich hier talrijke nieuwe bedrijven gevestigd. De Oude Stad en de gotische Hoge Poort, onderdeel van de oude stadsmuur, bleven ondanks alle verwoestingen tijdens de oorlog behouden.

 

De Oude Stad is de laatste jaren zorgvuldig gerenoveerd. Om het middeleeuwse marktplein heen staan gereconstrueerde barokke huizen met arcaden en het oude Stadhuis uit de eerste helft van de 17e eeuw. Eén straat verder staat de Jacobuskerk uit de 14e eeuw, nu de kathedraal van het bisdom.

 

De Ordeburcht werd gebouwd tussen 1350 en 1580. Hier verdedigde de sterrenkundige Nicolaus Copernicus als kanunnik van het domkapittel in 1521 de stad tegen een huurlingenleger van de grootmeester van de Duitse Orde.

 




Beelden uit het noorden van Polen

 

Malbork

De Marienburg in Malbork is één van de machtigste en mooiste wereldlijke gebouwen uit de Middeleeuwen. Vanaf 1309 was dit de residentie van de grootmeester van de Duitse Orde. Deze burcht straalde een zodanige macht uit dat het onmogelijk scheen om de Duitse ridders te overwinnen. Desondanks moest de grootmeester hem na zijn nederlaag in de Slag bij Tannenberg aan zijn onbetaalde huursoldaten in onderpand geven. Zijn droegen de burcht in 1457 over aan de Polen. U vindt hier eveneens een bijzondere barnsteenverzameling.

 

Kijk voor meer informatie eens op de website van de burcht in Malbork.

 

Szczecin (Stettin)

Szczecin (425.000 inwoners) is de belangrijkste havenstad van Polen. De plaatselijke scheepswerf is één van de leidende in de wereld. Elk jaar lopen hier tenminste 24 vrachtschepen van stapel. In de Tweede Wereldoorlog is de havenbuurt weliswaar zwaar beschadigd, maar talrijke opnieuw opgebouwde bezienswaardigheden geven een goede indruk van de grootheid van de haven in het verleden. Na de toetreding tot de Hanze in 1272 ontwikkelde Stettin, zoals het toen heette, tot de metropool van West-Pommeren. In de Pruisisch / Duitse tijd (1720-1845) beleefde de stad een tweede bloeiperiode, vooral aan het eind van de 19e eeuw.

 

Szczecin wordt sinds 1989 steeds mondainer. De oude stad wordt heropgebouwd op de oude fundamenten, en met zijn biertuinen, winkels en Jugendstilhuizen is de zogenaamde Parijse Wijk (tussen pl. Lotnikow en pl. Przymierzonych) tegenwoordig de levendigste buurt van de stad.

 

Interessante links

Een enorm overzicht aan websites over Polen en de andere landen in Midden- en Oost-Europa vindt u op www.middeneuropa.nl.


Interessante (wandel-)reizen naar Polen worden aangeboden door SNP Natuur- en Cultuurreizen.

Kijk voor accommodatie in Polen eens in het accommodatieoverzicht Polen.

Veel aanvullende toeristische informatie kunt u verkrijgen bij het Poolse verkeersbureau.

 

                                                

 

Meldt u hier aan voor onze nieuwsbrief